Вход в личный кабинет

Сэтинньи 11 – с күнүгэр, саха норуотун чулуу уола, бөлүһүөк өйдөөх судаарыстыбаннай диэйэтэл, аптаныамыйаны төрүттэспит мындыр бэлиитик, үрдүк таһымнаах салайааччы, билими тэрийээччи, дэгиттэр талааннаах суруйааччы, улуу киһибит П.А. Ойуунускай төрөөбүтэ 130 сыла

Платон Алексеевич Слепцов – Ойуунускай 1893 сыллаахха сэтинньи 10-с күнүгэр Таатта оройуонун Дьохсо5он нэһилиэгэр элбэх оҕолоох (алта уоллаах, түөрт кыыстаах) ыалга төрдүс оҕонон төрөөбүтэ.
Ийэтэ, Евдокия Унарова, үлэһит, эйэҕэс, өйдөөх дьахтар этэ. Кини уолун, Платону саха норуотун фольклорун таптыырга уһуйбута.
Үөрэҕин ыарахан кэмин туһунан Ойуунускай кэлин «Оҕо куйуурдуу турара» диэн кыракый кэпсээнигэр маннык суруйбута: “Үөрэнэн үрүҥ күн сырдыгын көрөргө бу үтэ (ыһык ас) булаары турабын, эбэккэм, өрүһүй, үтэлээ!”. “Хамначчыт – дьадаҥы буойуна буолаары, хара – тыын былдьаһан, оҕо куйуурдуу турара”.

Платон араас ыараҕаттары ааһан  1915 сыллаахха Дьокуускай куораттааҕы учительскай семинарияҕа киирбитэ. Онно туйгун үөрэҕин иһин 14 солкуобай хаһына стипендиятын ылыаҕыттан киһилии олоробута. 

Ойуунускай сыылкаҕа кэлбит нуучча революционердарын кистэлэҥ куруһуоктарыгар киирэн элбэҕи билэн- көрөн инникии сайдар тосхолун булбута, хомунньуус партияҕа киирбитэ.

Кини Саха сиригэр Сэбиэскэй былааһы олохтооччулартан биирдэстэрэ. Суруйбут айымньыларыгар Октябрьскай революция кыайыытын айхаллаабыта. Дьадаҥы дьон хорсун быһыыларын уруйдаан ойуулаабыта.

Платон Ойуунускай тапталлаах, доҕор атас, аҕа. Кини кыргыттарыгар Саргылаанаҕа уонна Сардаанаҕа, кэргэттэригэр Феклаҕа, Таняҕа, Акулинаҕа хоһооннорун анаабыта.

Оҕотук Ойуунускай үѳрэх-сайдыы диэни билбэккэ, харанаҕа хаайтаран, ыар баттал анныгар тэпсиллэр, үлэһит-хамначчыт кыра-дьадаҥы бар-дьонун кэр-дьэбэр умнаһыт олохтон хайдах быыhыахха сѳбүй диэн, санаа бѳҕѳҕѳ түһэн, мунчаара сылдьар кэмигэр сыылкаҕа кэлбит нуучча революционердарын кытта кѳрсүhэр. Кинилэр кистэлэн куруhуоктарыгар киирэн, Маркс үѳрэҕин кытта билсиhэр. Дьэ манна Платон үлэhит-хамначчыт дьон «баайдар уонна үѳрэхтээхтэр аhыныыларынан» буолбакка, кѳѳhүннээччилэр тутулларын суулларан, бэйэтин былааhын туругурдан эрэ дьоллоох олоххо тиийэр кыахтаах эбит диэн бигэ санааҕа кэлэр. Онон 1917 сылы социализм идея-ларын ѳйүнэн-сүрэҕинэн ылынан кѳрсѳр. Эhиилигэр Коммунистическай партияҕа киирэр. Дьэ мантан ыла норуот туhа диэн күннэри түүннэри– үлэлээн барар.

1918 сыллаахха П.А.Ойуунускай- Саха сиригэр советскай былааhы тэрийиигэ Центросибирь комиссиятын ба-hылыга, 1924 сылтан губревком председателэ, Авто-номнай Республика тэриллиэҕиттэн бастаан Саха АССР Совнаркомун, онтон быыстала суох Саха АССР Киин Ситэриилээх Комитетын председателэ, 1928-1929 сыл-ларга – уерэх уонна доруобуйа харыстабылын наркома. РК(б)П Х съеьин делегата. 2-с, 3-с ынырыылаах ССРС Киин Ситэриилээх Комитеттарын чилиэнэ. ХХI Советтар Бүтүн Россиятааҕы, 2-с Бүтүн Союзтааҕы съезтэрин делегата. Партия Саха Губерниятааҕы комитетын уонна обкомун бюротун чилиэнэ о.д.а.

П.А. Ойуунускай уонна М.К. Аммосов Саха Автономнай Советскай Социалистическай Республикатын төрүттээспит дьоннортон биирдэстэрэ буолаллар. Ойуунускайдаах республиканы салайбыт 5-6 сылларыгар Саха сирэ общественнай сайдыытыгар иннин диэки баhырхай хардыыны онорбута. Тыа дьадаҥытын сирэйэ-хараҕа суох көлөhүннээһин ууратыллыбыта. Урут баайдар баhылаан олорбут сирдэрэ дууhа ахсаанынан тэҥник үллэhиллибитэ. Үйэлэр тухары «баhа суох» аатырбыт үлэhит-хамначчыт дьон общественнай олоххо түмэ тардыллыбыттара. Дьахталлар эр киhини кытта тэҥ быраабы туппуттара. Норуот экономическай олоҕо кѳстѳ тупсубута. Гражданскай сэриигэ ал-дьаммыт-кээһэммит хаһаайыстыба чөлүгэр түспүтэ. Сүѳhү-ас ахсаана революция иннинэээҕи таһымы ааһа барбыта. Көмүhү сууйар промышленность тэриллибитэ. Хотугу кыра норуоттар олохторугар-дьаһахтарыгар болҕомто күүhүрбүтэ. Ордук үѳрүүлээх кыайыылар культурнай тутууга ситиhиллибиттэрэ. Саха суруга-бичигэ үѳскээбитэ, үѳрэнэр кинигэлэр бэчээттэммиттэрэ. Сир-сир ахсын оскуолалар, балыыhалар, ааҕар балаҕаннар арыллыбыттара. Национальнай литератураны уонна искусствоны  үөскэтиигэ, сайыннарыыга эрчимнээх дьаhаллар ылыллыбыттара. Дьэ бу кырдьык даҕаны Ойуунускайдаах эдэр эрдэхтэринэ ыраламмыт социалистическай олохторун бастакы сибикилэрэ этилэр. Ойуунускайдаах республиканы салайбыт сылларыгар саха ахсаана 17 тыһыынча киhинэн элбээбит. Кинилэр уhуллубуттарын кэнниттэн 1959 сыллаахха диэри саха ахсаана тохтоло суох а5ыйыы турбута. Платон Алексеевичтаах бу сылларга, сылайар-сындалыйар диэни билбэккэ, этэргэ дылы, сылтан-сыл ахсын эбии эрчимирэн- тэтимирэн, «утуйар ууларын умнан», киhи сѳ5ѳр баhырхай үлэтин улэлээбиттэр.

Платон Алексеевич бэйэтэ- тыл үѳрэхтээҕэ. Кини сахаттан бастакы лингвистическай (билиҥҥинэн филологическай) наука кандидата буолбут.Саха тылын урут үѳрэппит ученайдартан уратыта диэн буолар- саҥа олох үѳhүгэр сылдьан Улуу Октябрьскай революция кыайбытын кэннэ сахалыы тылынан суругу олохтуурга элбэх үлэни ыыыппыта. Урукку ѳттүгэр суруга суох норуот бэйэтин тылынан суруктаныыта суолтата улахан, сүүнэ событие буолбут. Ойуунускай тылга сыһыаҥҥа элбэх научнай ыстатыйалар ааптардара буолар. Ол курдук киирии тыллары суруйууга, терминнэргэ бэрт утумнаахтык дьаныhан туран дьарыктаммыт.

Отутус сыллар хара дьайдаах репрессиялара П.А.Ойуунускайы умнубатахтара. … Платон Алексеевич Ойуунускай сырдык тыына 1939 сыллаахха алтынньы ый 31 күнүгэр быстыбыта.

Бүгүн Платон Алексеевич Ойуунускай аата аар сарга ааттанар, кини ырыата ыһыахтарга ылланар, олоҥхото араас омук тылынан талбаастанар. Кини төрүттээбит литературата чэлгийэ сайдар, кини баҕарбыт баҕата туолар – норуоттар доҕордоһуулара туругурар.

Вход

Введите логин и пароль, указанные при регистрации